MANUEL EN MARINEKE OP DOCUMENTA 12 *) IN KASSEL.

We hebben dit prachtige "lang weekend", aangeboden gekregen door de protestantse gemeente in Laren Gelderland, omdat Manuel daar de musical "Brokstukken" geregisseerd heeft, terwijl Marineke de beelden maakte.


bij de Pizzeria

We vertrekken om half negen en volgen de route zoals aangegeven op de ANWB-routeplanner. Onderweg zitten we even in de piepzak omdat de benzinetank bijna leeg is (het lampje brandt al) en we almaar geen pompstation tegenkomen. Eindelijk een Raststätte met vreselijk dure benzine (hadden we maar in Nederland getankt… enz... de dieselolie blijkt in Duitsland veel meer te kosten.) De route is prima beschreven. We hebben geen files, maar wel veel snelheidsverlies door wegwerkzaamheden.
Iets over enen zijn we, wel een beetje gaar, bij het hotel. De auto kan in de ondergrondse parkeergarage en de hotelkamer ziet er werkelijk prima uit. Lekker ruim en we hebben ieder een superbreed (het lijkt wel tweepersoons) bed.
Nadat we ons even opgefrist en verkleed hebben, gaan we de stad in.
Eerst een hapje eten op een terrasje (lekkere lasanga en pittige penne).
We kuieren rustig naar de Friedrichsplaz om te snuffelen aan de Documenta. We worden verrast door een enorm veld met klaprozen. Het plein voor het Fridericianum is door Sanja Ivekovic omgetoverd in een vrolijke zee van rode (en enkele roze) bloemen. Ze verwijst hiermee naar de enorme papaverplantages en de drugsoorlogen. Dit "schilderij" gaat over exploitatie en verzet van mensen. Twee maal per dag worden door luidsprekers (waarover ze opmerkt dat die ook vaak een soort opium voor het volk verspreiden) revolutionaire liederen ten gehore gebracht. Een Afghaanse vrouw zingt over de strijd tegen de fundamentalistische terreur en het aanmatigende aanwezigheid van de geallieerden in haar land.
klaprozen voor het Fridericianum

carousel
In de bookshop kopen we een catalogus en lopen dan door naar een soort draaimolen. Hier gaat het over politiek en ambtelijk machtsmisbruik. Andreas Siekman heeft (via de computer) figuren ontworpen die slachtoffers en daders uitbeelden. Ze zijn uit platen gezaagd in draaien nu rond in een carroussel die is opgetrokken rond het standbeeld van Frederik de Grote.
platte figuren

ballon met camera
Via een kamera onder een ballon worden opnames gemaakt van het plein. We zijn benieuwd waarvoor.
We moeten de drukke Frankfurterstrasse oversteken om in het prachtige Auepark te komen.
Via trappen en kronkelpaden komen we bij de Orangerie. Onderweg staan een paar straatmuzikanten (bongospeler en accordeoniste).
We kopen twee avondtickets (17.00-20.00) voor de Documenta.
Omdat het nog geen vijf uur is, genieten we op het terrasje van een kopje koffie en een (gezamenlijke) appelpunt.
Ook hier zijn weer straatmuzikanten

straatmuzikanten

wolkbreuk
Dan barst er een geweldige onweersbui los.
Zelfs onder de enorme parasol worden we nat van regenvlagen. Na een kwartiertje klaart het op en wordt het weer lekker warm We gaan om droog te worden een eindje wandelen.
Er staan grote plassen en de grasmat rond het speciaal voor de Documenta opgezette Auepaviljoen is behoorlijk drassig.

internationaal

plassen

template
We lopen naar het werk van Al Weiwei dat ingestort minstens even mooi is als toen het nog overeind stond (volgens het meisje in de boekwinkel dat zei dat we dit werk absoluut moesten gaan bekijken).
Al Weiwei bouwde dit object van houten deuren en ramen uit verwoeste huizen uit de Ming- en Quing- dynastie.
Manuel ziet een kwikstaartje dat er waarschijnlijk in nestelt (het verdwijnt met allerlei rommeltjes in zijn bek in een gat)

ingestort

Al Weiwei

kwikstaartje

plassen, leuk en lastig

De expositie in het paviljoen is verrassend.
Eerst is er het "knop" projekt van Andrei Monastyrsky.
Op een grote witte plaat zit een deurbel. Wanneer op je de knop drukt, hoor je niets. Maar verderop hangt een plaat met een luidspreker (heb ik niet gezien).
In de catalogus staat een heel verhaal over het onderscheid tussen "nu" en "post-nu". Het gaat ongeveer hierom: de (ervaring van de) beweging op dit moment en het inzicht later (dat anderen op dit moment ervaren).
"where one's movement in the past takes place parallel other's movement in the present".
Hmmm... een kunstwerk is niet altijd snel te begrijpen.
Wel is het leuk dat het direct overloopt in het volgende kunstwerk.


bel
Ricardo Basbaum heeft in twee ruimtes (op zich ook een kunstwerk) monitoren opgehangen waarop van alles rond de Documenta (kunst en mensen) te zien is.
Hij vraagt "would you like to participate in an artistic experience?

Ik ga dus even lekker lui op een van de kussens liggen en bekijk een video.
Die gaat over een kunstenaar die verder associeert op de vorm van het deurbelknopje van Andrei Monastyrsky. De vorm wordt een stempel, een postzegel, een ligbad, tafelblad, schaaltje, blad van een plant, enz.
Als je zelf ideeën hebt, kun je ze opsturen via een website.

Het plantenbed op stammen van hazelaars van Ines Doujak, ziet er op het eerste gezicht liefelijk uit, maar bij nader inzien gaat het over kolonialisme. Westerse industrieën die zonder financiële compensatie in ontwikkelingslanden hun gang gaan, er experimenteren en grote monoculturen opzetten.
Voor de zaadzakjes heeft Ines Doujak fotocollages gemaakt. Dat zijn dan vaak seksuele voorstellingen.
Ze pleit ook in dat opzicht voor biodiversiteit.


fotocollage

Ines Doujak

auto-onderdelen
Symryn Gill heeft alle onderdelen van een Tata truck (van Daimler_Benz) uit 1985 in andere materialen omgezet. De truck reed oorspronkelijk in Maleisië. Het is de bedoeling dat de truck (alle onderdelen) daar uiteindelijk weer terugkomt; al is het dan in ander materiaal.
Symryn Gill
Romuald Hazoume maakt van jerrycans
(die zijn er zat in Benin) maskers en… een hele boot.

Romuald
Hazoume

 



Dream

Er zijn bijzondere foto's over de oliewinning (George Osodi: Oil Rich Niger Delta). Het lijken mooie, bijna idyllische plaatjes, maar als je beter kijkt zie je hoe de olieindustrie het dagelijks leven volledig overspoelt. Overal komen de bewoners pijpleidingen tegen, zijn er monsterlijke koppelingen, kleppen enz..
Natuurlijk protesteren ze ook.

Het meest frappante vind ik echter de Aziaat (Japanner?) die voor het scherm staat en werkelijk alle foto's weer opnieuw fotografeert.
Een reportage daarvan zou dan weer kunst zijn.....?

foto's van foto's
Er is ook werk dat ik niet snap, of althans waarvan ik niet snap waarom het op deze Documenta is. Bijvoorbeeld een video over een zeiltrip. Er staat wel een heel mooi verhaal in de catalogus over de didactische kwaliteit van degene die zeilles geeft, het gebruik van de muziek enz, maar het spreekt me niet aan.

gips
Het werk van Maria Bartuszova ziet er echt prima uit, maar waarom is het hier op de Documenta? Ook hier staat weer een prachtig verhaal in de catalogus o.a over de spirituele transcendentie van het leven dat in de witheid van het gips tot uitdrukking komt. Maria kiest wit omdat ze gewoon kleuren niet relevant vindt. Nogmaals het werk vind ik erg mooi, was het tussen 1970 - 87 echt vernieuwend?.
Maria Bartuszova
Gefascineerd kijk ik naar opnamen van kinderen die weten dat ze een witte vloeistof (melk , yoghurt) in hun gezicht gesmeten krijgen. (ik kan het niet in de catalogus vinden). Grappig is het gegiebel van kinderen op de achtergrond en de concentratie van "de slachtoffertjes" die serieus proberen te blijven kijken.

Ook de film over de Dengbêjs boeit me. Ze zingen hun verhalen over gebeurtenissen van vroeger en nu. Ze geven zo een stem aan hun emoties over het verlies van een kind, liefdesverdriet enz. Grappig vind ik het laatste shot, waarbij blijkt dat het hele rituele gebeuren plaatsvindt (echt) in een traditioneel huisje boven op het dak van een enorm modern gebouw..

melk?

De vierkante buizen van Charlotte Posenenske kunnen liggen, hangen of staan en je kunt er (als koper) allerlei composities mee maken. Minimal art en het gaat dus om de handeling van de beschouwer/koper.

Er is niet zo heel veel schilderwerk. Af en toe is de presentatie bijzonder: soms hangen schilderijen heel hoog, of vlak bij een ander werk (een mandala van John McCracken vlak bij een tapijt) waardoor er met andere werken een interactie ontstaat.
Prachtig zijn de schilderijen van Monika Baer met verschillende betekenislagen.

Heel bijzonder is ook de immense foto van een kast…. is het wel een kast?
Uit de verte ziet het er zo uit, maar de voorwerpen blijken niet echt en de fotograaf heeft voor de suggestie van de kast heel kunstig met perspectief gewerkt.

Terwijl hij op Marineke wacht, zit Manuel op een Chinese stoel lekker voor dit fascinerende werk uit te rusten.

Lukas Duwenhögger ontwierp en maakte een theepot als monument voor vervolgde homo's. Het staat in de dierentuin in Berlijn op een voetstuk van ijzeren stangen.
Je denkt aan theehuizen als ontmoetingspunt (voor homo's), maar ook aan architectuur en toegepaste kunst.

Natuurlijk is er nog heel veel meer te zien, maar een beetje teveel om in dit verslag op te noemen.
Om 20.00 uur gaat het paviljoen dicht en wij moeten op zoek naar een hapje eten. Eerst kopen we nog even een "twee-dagen" kaart, dan hoeven we morgenvroeg niet in de rij te staan.

Oef, het blijkt dat het visrestaurant gaat sluiten.
Het andere restaurant van onze keuze is nauwelijks bereikbaar en bomvol. Op het Koningsplein ervoor staat een grote menigte klaar om van een openluchtconcert te gaan genieten.
Bijna gaan we naar Mac Do…, gelukkig is er in een zijstraat nog een Italiaan open. Op het terras is nog een tafel vrij. Vanwege de drukte moeten we een tijd wachten. Marineke krijgt het een beetje koud. Maar de pizza en de gnocchi zijn lekker.... Met een volle buik naar bed.

Bonin
dag 2
We staan vroeg op want we willen de dag goed besteden.
Het ontbijtbuffet is uitgebreider dan we ooit gezien hebben. Een ruime keuze aan warme hapjes met en zonder ei, vlees, aardappelen, salades en vruchten, yoghurts, muesli's, brood. Verschillende sappen, theeën, melk en koffie. Het kan niet op. We matigen ons. Dat houdt in dat Marineke toch nog een gaatje heeft voor een stukje taart.
Iets over tienen staat er al een grote rij voor het Fridericianum.
We krijgen een stempeltje op onze kaart zodat we vandaag toegang hebben in alle gebouwen.
We komen in een hal die helemaal behangen is met spiegels.
Het is al druk, maar nu zien we een grote menigte mensen.
We spreken af dat we ieder op eigen gelegenheid rondkijken.
Maar in ieder geval vinden we allebei in de eerste zaal het werk van Hu Xiaoyuan mooi.
Een combinatie van verfijnd ambachtelijk borduurwerk, mooie vlakverdeling en verrassende inhoud. De voorstellingen worden meestal ontleend aan vrouwelijke lichaamsdelen; vaak naturalistisch, soms bijna "abstract" en door de uitsnede, af en toe zelfs erotisch. Ze heeft geborduurd met haar eigen haar.

Hu Xiaoyuan

Harun Farocki

De opstelling is prachtig (met de houten borduurframes er nog omheen).
We zullen later nog meer werk van haar bewonderen.

Daartegenover een zaal waar de techniek achter het voetballen uitgeplozen wordt.
Harun Farocki beschouwd de finale van de Wold Cup in 2006 met behulp van allerlei computertruckjes: de speellijnen, de relaties tussen de voetballers, spontane beslissingen en tactische opbouw, sountracks van de politieradio en de stilte na de wedstrijd. Kortom "het laboratorium voetbal".

Het werk van Juan Davila is zeer politiek, kundig geschilderd, maar niet helemaal onze smaak. Hij geeft zijn visie op zowel politieke als kunstzinnige (historische) ontwikkelingen .
Hij doet dit op een geheel eigen manier, soms bijna als een strip, een andere keer via een seksuele (homo-erotisch volgens Kunstbeeld) schildering met merkwaardige details.
De samenstellers van de Documenta zijn kennelijk een fan van hem want we komen zijn werk overal tegen. In vier van de vijf gebouwen hangt iets van hem.

Imogen Stidworthy
Fascinerend is een zaal van Imogen Stidworthy met in een donkere hoek een zwart halfrond scherm met ingebouwde luidsprekers (het is de bedoeling dat je in die halfronde cirkel gaat staan). Daarnaast een groot videoscherm met een klein podium daarvoor.
Door de luidsprekers hoor je een opname van een spraaktherapeute en een patiënt (fotograaf) die na een ongeluk niet meer kon praten.
De tekst is geprojecteerd op een lichtkrant (letterbalk) voor je. De man probeert te zeggen: "I hate". De bedoeling is duidelijk te maken hoe moeilijk het is om deel te nemen aan de wereld om ons heen als we ons spraakvermogen kwijtraken.
De bezoeker wordt uitgenodigd om op het podium te gaan staan en vlak voor het scherm te ervaren hoe moeilijk het is om een tekst uit te spreken.
Opnieuw zien we werk van Zofia Kulik.
Het zijn grote (tot heel grote) complexe fotomontages.
"Ze verweeft duizenden losse beeldjes tot metaforische arrangementen" (catalogus). Zij bouwt dus haar voorstellingen op uit allemaal kleine onderdelen (naakte mannen, bladeren enz. enz) die eerst decoratieve banen en cirkels vormen en uiteindelijk een voorstelling.
Die grote voorstelling verwijst dan weer naar van alles: totalitaire regiems, de wereld van de media, haar eigen kunstpraktijk en privé-herinneringen.
Ook haar werk komen we vaak tegen; morgen in Schloss Wilhelmshöhe zelfs midden in een Rembrandtzaal.

Zofia Kulik

Simon Wachsmuth
Bijzonder is de zaal van Simon Wachsmuth met allerlei beelden die op het Iran van vroeger en nu betrekking hebben. Er is een bewerking met zwarte dopjes (als pixels) op een witte achtergrond, van de beroemde schildering van de slag van Alexander de Grote tegen de Perzen. Verder een video van mannen die onder tromgeroffel en zang hun krachttraining uitvoeren.
Het ziet er uit als een kruising tussen een militaire training en rituele dans, soms bijna Derwish-achtig. Er zijn ook krantenknipsels, foto's van historische monumenten, steenmassa's.
Opvallend is de rituele bereidheid tot gevecht.
Het roept de vraag op naar de overeenkomst tussen de verschillende tijdperken en de bereidwillige onderdanigheid waarop totalitaire overheersers van toen en nu hun rijk grondvesten.

Trischa Brown
Marineke maakt twee performances mee in de zaal van Trischa Brown. De installatie bestaat uit een horizontaal rek met gespannen touwen waarin kleren zitten meegeweven. De dansers bewegen door die kledingstukken heen. De installatie ziet er kleurrijk uit en ook de schaduw op de grond is fascinerend.
De tweede performance is een dans op de vloer voor de installatie. De dans is minimalistisch en de bewegingen worden herhaald. De dans vindt plaats in de deuropeningen van de zaal zodat bezoekers wanneer ze verder willen, zich tussen de dansers door moeten bewegen. Marineke heeft een associatie met (eerder) danswerk van Krisztina de Châtel.

Trischa Brown
Dan volgt de zaal met een enorme installatie van Iole de Freitas die zelfs ook buiten tegen de gevel voortgezet wordt.
Haar onderwerp is beweging in de (grote) ruimte. Haar werk sluit aan bij het al oude constructivisme en Russische en Braziliaanse avantgarde die bezig is met utopische architectuur (Marineke denkt even aan Constant uit Nederland, maar die was de vorige keer al op de Documenta).
Marineke vindt het in ieder geval heerlijk esthetisch, een fijne ervaring om doorheen te wandelen.
De "golven" lopen dus door naar buiten.

Iole de Freitas

Lin Yilin
Geweldig leuk is de video van Lin Yilin waarbij een man simpel door (een muurtje) stenen te verleggen, een straat over steekt.

Ook Lotty Rosenfeld was bezig met de straat. Zij verfde haaks op de middelstreep andere strepen waardoor er kruisen ontstaan.

Wat is het druk en wat is het warm. Vooral boven.
Er is een Electric Dress van Tanaka Atsuko die ze al in 1956 maakte. Ze was toen al druk bezig met het vernieuwen van de schilderkunst. Ze koos licht en elektriciteit als beeldend middel voor een schilderij dat ze niet wilde ophangen maar wilde laten dragen als een kledingstuk: een bewegend schilderij. Het bestaat uit met acrylverf beschilderde lampen. Grappig is dat de acrylverf inmiddels is gaan bubbelen (o.a. door de warmte, waardoor "het schilderij" opnieuw veranderd is.

Het werk Hito Steyerl vervult me met afgrijzen. Het zijn foto's van de artiest terwijl hij vastgebonden in de lucht bungelt. De bondage is in de Nawa-Shibari stijl waarbij vrouwen in de lucht werden opgehangen. Inmiddels is de Japanse bondage porno geworden. Natuurlijk wordt in de catalogus de bondage gezien als een universele metafoor waarbij gevraagd wordt: wie zijn degenen die de touwen vastknopen en wie zijn de poppen.


Elektric Dress

handgemaakt koord

Heel ander touwwerk is dat van Sheela Gowda. "And Tell Him of My Pain". Zij maakt het koord zelf en omwikkelt het van papier maché. Het lijkt (en is) een ellenlang snoer en staat o.a. symbool voor de eeuwenlange vrouwenarbeid, maar ook voor geboorte (koord in een koord), textielwerk van Indianen (kolonialisatie) en het rode pigment gebruikt in religieuze rituelen (Hindoeisme). Voor haar maakt het niet uit hoe het koord wordt opgehangen of neergelegd. Het koord speelt de rol van sculptuur, tekening en het vertelt verhalen.

Natuurlijk is er veel meer het vermelden waard, maar daarvoor is de catalogus.


Sheela Gowda
Rond een uur of een zijn doodmoe en moeten nu echt even het gebouw uit.
Eigenlijk willen we alleen maar wat drinken en even zitten (alhoewel Manuel ook nu af en toe weer dankbaar gebruik heeft gemaakt van de Chinese stoelen).
Buiten het Fridericianum is een gezellig terras en er is nog een tafeltje vrij. Zelfs met schaduw (voor Manuel) en zon (voor Marineke).
Lekker... we tracteren ons op een salade. Daar knappen we van op.
boven ons hoofd wordt het weer behoorlijk grijs: zullen we het deze keer droog houden? Gelukkig wel zolang we eten.

lunch

Agnes Martin

Na de lunch lopen we naar de Neue Galerie... in een bui.
Op de weg langs de "Schöne Aussicht" (inderdaad) staan kraampjes met de meest uiteenlopende artikelen en diensten, van Afrikaans houtsnijwerk tot Shiatsumassage.
In de Neue Galerie wederom drie etages vol kunst.
Na de eerste verdieping is Manuel zo moe dat hij (weer) op een Chinese stoel neerstrijkt en knikkebolt terwijl Marineke verder kijkt.
Ook hier merken we weinig van buiten.
Opnieuw overal gordijnen en (dus?) snikheet.
Dat is wel heel opvallend.
Je wordt helemaal in een sfeer getrokken, mag geen "buiten" zien?

Marshall


Er is veel werk van Kerry James Marshall, ook een protegé van de samenstellers van de Documenta. Ditmaal vooral veel politieke strips, maar we zagen eerder veel schilderijen van hem.

Daarop steeds de "onzichtbare (zwarte) man".

Ik sta wat langer stil bij de tekeningen van Nedko Solakov en het werk van Agnes Martin.


Marshall

CK Rajan
We zien mooie collages van Indiaanse kunstenaar
CK Rajan. Ze zijn heel kunstig gemaakt van foto's uit nieuwsbladen. Je kunt bijna niet zien dat het collages zijn (alleen door opzij te kijken en door de lichtval het verschil in papier te kunnen onderscheiden).

In de Neue Galerie zijn ook de collages van Ines Doujak te zien. (Ines gebruikte ze voor de zaadzakjes in het plantenbed in het Auepaviljoen)

Er zijn zalen met installaties van een enkele kunstenaar en daar waar er werk hangt van meerdere kunstenaars, is weer gelet op de interactie (veelal meer overeenkomst in vorm dan inhoud).

Ines Doujak


Gonzalo Diaz

Grappig is de zaal met daarin een enkele spot.
Als je in het volle licht gaat staan zie je in de schaduw de volgende tekst oplichten:
DU KOMMST ZUM HERZEN DEUTSCHLAND NUR UM DAT WORT KUNST UNTER DEINEM EIGENEN SCHATTEN ZU LESEN.

Beneden heeft hij de tekst (in donkere zaal met oplichtende verwarmingsspiralen): WIR SUCHEN UBERALL DAS UNBEDINGTE UND FINDEN IMMER NUR DINGE

Ook geluid is niet vergeten, hoewel meestal ondersteunend, zelden vanuit het geluid zelf gedacht. In het Aue paviljoen was er de installatie met gitaren die vanzelf speelden (door ronddraaiende schijf met een plectrum erop). Nu is er een installatie van Olga Neuwirth waarbij je ziet hoe iemand (fake) bladmuziek schrijft, je hoort ondertussen polyfone klanken.

Tot slot een zaal met allemaal foto's van Ibon Aranberri op de grond.
We zijn overvol en moe.


installatie van Ibon Aranberri

documenta hal

Wanneer we naar buiten willen regent het.
Dus toch nog nog maar even terug.
Marineke troont Manuel mee naar de bovenverdieping. Ze laat de dingen zien die haar het meeste zijn opgevallen.
Het is ontzettend benauwd.
Er staat een raam open en we leunen eruit en zien dat het weer gelukkig opklaart.
Het is heerlijk om buiten te zijn, al miezert het nog.
We schuilen nog even bij een boekenkraam waar we een paar kaarten kopen.
Manuel gaat terug naar het hotel en Marineke kijkt even wat er te zien is in de Documenta-Halle.
Boven is een ruimte met documentatiemateriaal. Beneden de expositieruimte.

Het is een grote hal (met heel veel bezoekers) en plus twee aparte, kleinere ruimtes. Elk met een installatie.
In de hal hangen de schilderijen vaak hoog.
Er is een muur met "sneetjes" brood van kurk en er zijn verschillende wandtapijten (oud en modern) van textiel. In het midden een grote installatie waarin opgezette beesten voorkomen en dat rijmt weer mooi met een opgezette giraffe.

Cosima von Bonin

proost op Laren
Marineke loopt er vrij snel doorheen (te vol) en gaat dan ook terug naar de hotelkamer.
Ze begint alvast aan het verslag. Dat valt deze keer niet mee want het heeft een dubbele doelstelling: een niet al te saaie weergave van het uitstapje dat we kado hebben gekregen en tegelijkertijd het verslaan van de Documenta 12.
Dat laatste vereist het opzoeken van de namen en het lezen (in het Duits…) van niet al te gemakkelijke (soms toch wel wollige) beschrijvingen.

We hebben in het arrangement ook een 3 gangen menu aangeboden gekregen inclusief een gratis drankje. Het regent opnieuw dus een goede gelegenheid er nu gebruik van te maken. We eten lekker en zijn tegen half tien terug op de kamer met een eigenlijk te volle buik.
dag 3
We hebben vannacht goed geslapen.
Na een rijkelijk en overheerlijk ontbijt gaan we naar de tramhalte. Op zondag rijden er minder en we hebben er net een gemist, dus moeten we bijna een half uur wachten. Gelukkig zijn we met velen; allemaal Documentagangers.
Het is bewolkt en een stuk kouder dan de vorige twee dagen.
We genieten van de lange rit naar de Wilhelmshöhe. De zondagsrust doet weldadig aan. Het eindpunt van de tram ligt tegen het park aan. Je kunt eventueel nog verder met de bus naar het slot, maar wij gaan lekker een stukje wandelen. Daarvoor is het weer nu juist erg geschikt.
De Wilhelmshöhe is een geweldige heuvel met een weergaloos mooi aangelegd park. Hoog tegen de heuvel, op het eerste plateau ligt het paleis van een van de vele voormalige Wilhelms. Wat je er ook van mag denken. de behuizing was perfect. Het is nu een museum voor oude kunst.


Wilhelmshöhe

Sakarin Krue-On
Vlak voor het slot is het eerste kunstwerk te zien.
Er zijn tegen de heuvel rijstveldjes aangelegd door Sakarin Krue-On.
De achterliggende gedachte is een ontmoeting tussen oost en west, tussen landbouw en cultivering van de natuur, geschiedenis en heden.
Je kunt associeren met globalisering, het bijzondere van het telen van Oosterse rijst hier in het westen, maar ook met de cascade van de Herculeswatervallen verderop in dit park.
Wanneer we bij het slot aankomen, moeten we ons even oriënteren. We verwachten een aparte ingang voor de Documenta.
Maar nee, via de hoofdingang van het slot (toegang tot het gewone museum) komen we in de ruime hal waar zoals altijd voorwerpen uit de antieke oudheiden tentoongesteld zijn. Er is een prachtige collectie Griekse en Romeinse sculpturen en vooral keramiek.

collectie Wilhelmsh
öhe

Vooral de kleine beeldjes en gebruiksvoorwerpen vinden we zoals altijd, heel erg aansprekend.
Dit is even smullen.
De zalen boven bevatten vooral veel oude schilderkunst, waaronder topstukken van Rubens, Van Dijck, Rembrandt enz.
Allerlei Documenta-objecten staan of hangen tussen de gewone collectie. Verrassend.
Er zijn associaties op kleur, vorm, inhoud, functie.
Werk (weer) van Marschall, hangend onder de "Hypospes en Persina" van Karel van Mander.


Karel van Mander +
detail
detail

In een zaal met allemaal Rembrandts is een fotocollage van Zofia Kulik opgenomen.


Zofia Kulik
Sterk vinden we ook de kleurrijke papieren banen (papierschilderijen) van Charlotte Posenenske naast de ritmische streken in een expressionistisch schilderij van Lovis Corinth.

Daarnaast zijn er een paar aparte ruimtes alleen voor de Documenta.

donkere zaal
Er is een bijna donkere zaal met zwakke spots.
Er liggen moderne en oude boekjes en andere voorwerpen in vitrines, aan de muur hangen oude Chinese pentekeningen naast eigentijds werk, Arabische (religieuze) calligrafie naast een moderne braillebijbel bewerkt met illustraties die over iets heel anders gaan.
Het is speuren naar de bedoeling van de samenstellers van de tentoonstelling.
Tevens genieten van allerlei verrassingen die ze je bieden.

braillebijbel

Er zijn twee ruimtes voor videopresentaties.
De eerste video gaat over een favela (o.a. een echt barbecuefeest midden tussen de rommel), de ander is opgenomen in het tapijten/ behangmuseum waar jongeren o.a. dansend vertellen over hun wensen, hoop en vrees).

Maar het meest zijn we toch geboeid door de werkstukken die in de buurt van de gewone collectie zijn opgehangen of neergezet.
Er is een antiek ogend kastje waarvan je "laden" (dat zijn schilderijen in twee delen, thema: concentratiekamp van de liefde) heen en weer kunt schuiven waardoor je verschillende voostellingen ziet.


Sonia Abián Rose

gazon voor het slot
We gaan naar buiten en omdat we geen water en brood mee hebben genomen en het terrasje helemaal vol zit, troosten we onzelf maar met een ijsje. De ijscoman vertelt dat hij dit jaar geen goede zaken doet door de regen en doordat de mensen steeds zuiniger worden.
We beginnen met de klim naar het Herculesmonument en de kunstmatige watervallen (cascade). Onderweg komen we langs zo'n typisch Duits gezondheidsfenomeen. Langs een stromend beekje met helder water zijn een paar kuipen aangelegd. Op een bord staat beschreven hoe je een arm-bad en een voetenbad kunt nemen.

arm-bad

Er slingeren verschillende paden omhoog.
Even komen we in de verleiding om af te slaan naar een sprookjesachtig uitziend slot. Maar nee de "plicht" roept, de Documenta gaat verder bij het monument, dus we moeten blijven klimmen. Net op een stil stuk door het bos worden we overvallen door een enorme onweersbui. We proberen te schuilen onder een van de grote eiken, maar langzamerhand sijpelt ook daar het water van de bladeren... Nat worden we dus. Het is niet zover meer naar boven en daar schijnt de zon alweer. Manuel neemt een zonnebad om te drogen terwijl Marineke het pleintje voor het monument verkent.


mooi slot??

kijken naar de watervallen
Het asfalt en de steenmassa dampt en vraagt om het maken van foto's.
De mensen kijken naar de het monument en de watervallen.

dampend asfalt
In het water en langs de trappen omhoog staan de foto's Allan Sekula. Het zijn voorstellingen van een scheepswrak (in het water) en van arbeiders in hun werksituatie.

klimmen langs de rotspartij

hoog

veel waterpartijen
Dan wacht ons een grote verrassing: we ontmoeten goede kennissen van de Rietveldakademie (heel typisch, de vorige Documenta hebben we ze hier ook gesproken). Even bijpraten over woonplek, werk en ateliers en dan weer verder.
Wij gaan een hapje eten in het "bruine" restaurant. Het wordt Casselerrib met Sauerkraut voor Manuel en goulash met pasta voor Marineke.

groot park
We lopen terug naar de tramhalte en gaan met lijn 1 dwars door de stad naar zo'n beetje het andere eindpunt van de lijn. We gaan naar het Kulturzentrum Schlachthof. Hier zijn twee interessante videofilms te zien. De eerste is een soort documentaire van een speurtocht naar filmmateriaal dat verloren is gegaan in 1993 tijdens de Bosnisch-Servische oorlog. Bijzonder is de wijze waarop gevraagd wordt hoe dat oude materiaal eruit zag. Twee medewerksters van het voormalige filmmuseum tekenen de gefilmde situaties. Je krijgt op een bijzondere manier een beeld over het filmmateriaal, de oorlog en de medewerksters.
De andere video is even indrukwekkend. Het is een documentaire over een debat via beeldend werk. Cursisten (Poolse groeperingen: streng katholieke vrouwen tot nationalistische jongeren) wordt gevraagd na te gaan wat hun ideaal is en daarvan een vignet te maken op een heel groot doek. Dan mogen de anderen er vragen over stellen, maar wel op een visuele manier (dus iets aan dat doek veranderen; overschilderen, afplakken, of toevoegen). Daarbij gaan de cursisten rigoreus te werk. Het wordt langzamerhand een oorlog uitgevoerd met de kwast, schaar en zelfs vuur. Het is spannend, som hilarisch. Wat ons betreft een mooi sluitstuk van de Documenta; dit gevecht van meningen via beeld.
Arthur Zmijewski
We eten bij de Chinees in de galerij bij ons hotel. Een rijkelijke maaltijd voor 20 euro totaal (incl. fooi). Weer teveel voor de late avond eigenlijk. Dus weer met een volle maag naar bed: moe maar voldaan.

Dag 4
Alweer de laatste dag.
We doen het rustig aan; ontbijten, spullen pakken en in de auto leggen, parkeergarage afrekenen zodat we weg kunnen wanneer we willen.
We wandelen nog wat over het Documentaterrein en lopen nog even de Documente Halle binnen en zakken af naar het mooie Aue-park waar ook nog een kunstwerk moet staan.
Onderweg maakt Manuel een praatje met twee muzikanten die vrolijke wijsjes spelen op een dwarsfluit en fagot. Ze komen oorspronkelijk uit Rusland, wonen nu in Duitsland en bezoeken andere landen. Nederland was voor hen "vrij".
Het gezochte werk is in "hard-edge", beschilderde panelen tegen een helling. Een reconstructie van een werk uit 1968, typisch voor die tijd, maar veel meer ook niet vinden we.


D-Halle

vraag
We wandelen verder door het park dat vrijwel verlaten is. Een enkele jogger, verder niemand.
Ergens midden op een veld, ligt een verlaten slaapzak, met andere spullen zoals kussen, rugzak, tijdschriften. We vragen ons af: hoort dit nou ook bij de Documenta?
Wat betekent dit?
We genieten van het park. Tussen de bomen zien we banken met grote stenen. Het blijkt een plek voor de openluchtkerk 's zomers.

kleuren
Wanneer we langs de akademie lopen zien wel allerlei vreemde bouwsels. Het blijken door de architectuurafdeling ontworpen "onderkomens" voor gaststudenten uit het buitenland.
Op de terugweg verbazen we ons over de lelijkheid van het Auepaviljoen zo vlak voor de Orangerie. Hoewel; het zag er toch al niet uit met al die afschuwelijke moderne hoogbouw (flats uit de jaren '80) op de achtergrond.
's Middags gaat Marineke gebruik maken van de gratis bon voor het Wellness-resort". Manuel houdt daar niet zo van maar Marineke geniet van de sauna, het dompelbad, Turksbad en het solarium.

gastverblijven

in het park

We lopen nog even naar Xenos, ook vlak naast de deur.
We zien er handige bijzettafeltjes waarvan we besluiten ze in Nederland te kopen (waarom eigenlijk niet meteen hier?).
Dan op weg naar huis. De bewegwijzering uit de stad is duidelijk en we zijn snel op de grote weg. Het weer is regenachtig.
Nog een paar stops onderweg; de reis gaat zeer voorspoedig.
In Nederland begint het te hozen. We besluiten maar lekker in de auto te blijven zitten en thuis te eten. We zijn er om een uur of negen. Heerlijk, Manuel kookt capucijners; goed bij dit weer.

Het was een geweldig uitje: Willemien en alle anderen uit Laren: heel erg bedankt.